ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІНІҢ ГРАНТЫ:
«Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағы жағдайларында БПЛА және энтомофагтарды қолдана отырып, карантиндік объект – Tuta Absoluta (қызанақ моли) қарсы биологиялық бақылау әдістерін жетілдіру»
ИРН: АР 09058127
Актуалдылығы:
Бүгінгі таңда әлемдегі ауыл шаруашылығының ең өзекті міндеттерінің бірі – органикалық өнім өндіру болып табылады. Қазіргі уақытта өсімдіктерді қорғау саласындағы зерттеулердің әлемдік тенденциясы жоғары уыттылыққа ие пестицидтерді қолданудан бас тартуға негізделген және экологиялық қауіпсіз технологияларды пайдалануға бағытталған, олардың негізгісі – биогендік шығу тегіндегі қорғау құралдары. БПЛА, биологиялық құралдар және биоинсектицидтерді қолданатын интеграциялық өсімдіктерді қорғау жүйесін пайдалану – осы мәселелердің шешімдерінің бірі болып табылады. Бұл шешімдер химиялық әдістерге толық балама ретінде барған сайын көп назар аударуды қажет етеді, өйткені биометод зиянкестерге таңдамалы әсер етеді және адамға әрі қоршаған ортаға зиянсыз болып табылады.
Бүгінгі таңда әлемдегі ауыл шаруашылығының ең өзекті міндеттерінің бірі – органикалық өнім өндіру болып табылады. Қазіргі уақытта өсімдіктерді қорғау саласындағы зерттеулердің әлемдік тенденциясы жоғары уыттылыққа ие пестицидтерді қолданудан бас тартуға негізделген және экологиялық қауіпсіз технологияларды пайдалануға бағытталған, олардың негізгісі – биогендік шығу тегіндегі қорғау құралдары. БПЛА, биологиялық құралдар және биоинсектицидтерді қолданатын интеграциялық өсімдіктерді қорғау жүйесін пайдалану – осы мәселелердің шешімдерінің бірі болып табылады. Бұл шешімдер химиялық әдістерге толық балама ретінде барған сайын көп назар аударуды қажет етеді, өйткені биометод зиянкестерге таңдамалы әсер етеді және адамға әрі қоршаған ортаға зиянсыз болып табылады.
Жұмыстың мақсаты:
Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағы жағдайларында ашық топырақта өсірілетін қызанақтарды карантиндік объект – Tuta absoluta зиянкестерінен қорғау үшін биологиялық құралдар (Bracon hebetor Say., Trichogramma, биоинсектицидтер) және БПЛА қолдана отырып интеграциялық қорғау жүйесін әзірлеу және енгізу.
Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағы жағдайларында ашық топырақта өсірілетін қызанақтарды карантиндік объект – Tuta absoluta зиянкестерінен қорғау үшін биологиялық құралдар (Bracon hebetor Say., Trichogramma, биоинсектицидтер) және БПЛА қолдана отырып интеграциялық қорғау жүйесін әзірлеу және енгізу.
Зерттеу нәтижелері:
Дала зерттеулері 2021 жылы вегетациялық кезеңде (мамыр–тамыз) жүргізілді. Ақпарат жинау үшін мультиспектралды камерамен жабдықталған DJI Phantom4 Multispectral БПЛА қолданылды, ол спектрдің қосымша бөліктерінде түсірді: Red Edge (RE): 730 nm ± 16 nm, Near-Infrared (NIR): 840 nm ± 26 nm. Маршруттық зерттеулер нәтижесінде фитофагтің ұшу кезеңі маусым айының басында тіркелді. Вегетациялық кезеңде ұшқан көбелектердің жалпы саны 3446 дана болды (3 шаруашылықта). Ұшу шыңы қыркүйектің бірінші онкүндігінде байқалды: К/Ш Сапарда – 723 дана, К/Ш Мусада – 337 дана, Алматы облысының жағдайында. Лабораториялық зерттеулер көрсеткендей, қызанақ молиінің жұмыртқалары биоинсектицидтерге жоғары мөлшерде қолданылғанда сезімтал, мысалы: БТБ 3 кг/га – 61,8%, Акторафит 2 л/га – 88,6%. Ересек жас категориясындағы кірпікшелерге препараттардың биологиялық тиімділігі сәйкесінше 38,7% және 45,2% болды. Лепидоцид фитофагқа жұмыртқа және кірпікше фазаларында аз тиімді болды. Trichogramma chilonis және бракондарды шығару кезінде биологиялық тиімділік бақылау деңгейінен 1%-дан аспады. Биопрепараттар мен биоинсектицидтердің бактық қоспасы әр түрлі уақытта қолданылды. Еркек вакуумын жасау үшін феромондық тұзақтар әр 2 апта сайын ауыстырылды. Барлық кезеңде тұзақтарға 3617 еркек қызанақ молиі ұсталды. Ең жоғары тиімділік БТБ-мен қоспаланған Корагенде – 91% көрсетілді.
Дала зерттеулері 2021 жылы вегетациялық кезеңде (мамыр–тамыз) жүргізілді. Ақпарат жинау үшін мультиспектралды камерамен жабдықталған DJI Phantom4 Multispectral БПЛА қолданылды, ол спектрдің қосымша бөліктерінде түсірді: Red Edge (RE): 730 nm ± 16 nm, Near-Infrared (NIR): 840 nm ± 26 nm. Маршруттық зерттеулер нәтижесінде фитофагтің ұшу кезеңі маусым айының басында тіркелді. Вегетациялық кезеңде ұшқан көбелектердің жалпы саны 3446 дана болды (3 шаруашылықта). Ұшу шыңы қыркүйектің бірінші онкүндігінде байқалды: К/Ш Сапарда – 723 дана, К/Ш Мусада – 337 дана, Алматы облысының жағдайында. Лабораториялық зерттеулер көрсеткендей, қызанақ молиінің жұмыртқалары биоинсектицидтерге жоғары мөлшерде қолданылғанда сезімтал, мысалы: БТБ 3 кг/га – 61,8%, Акторафит 2 л/га – 88,6%. Ересек жас категориясындағы кірпікшелерге препараттардың биологиялық тиімділігі сәйкесінше 38,7% және 45,2% болды. Лепидоцид фитофагқа жұмыртқа және кірпікше фазаларында аз тиімді болды. Trichogramma chilonis және бракондарды шығару кезінде биологиялық тиімділік бақылау деңгейінен 1%-дан аспады. Биопрепараттар мен биоинсектицидтердің бактық қоспасы әр түрлі уақытта қолданылды. Еркек вакуумын жасау үшін феромондық тұзақтар әр 2 апта сайын ауыстырылды. Барлық кезеңде тұзақтарға 3617 еркек қызанақ молиі ұсталды. Ең жоғары тиімділік БТБ-мен қоспаланған Корагенде – 91% көрсетілді.
- Жобаның жетекшісі: Успанов А.М.
- Аға ғылыми қызметкер: Әділханқызы А.
- Аға ғылыми қызметкер: Саркытбекова С.А.
- Ғылыми қызметкер: Найманова Б.Ж.
- Ғылыми қызметкер: Кенжегалиев А.М.
- Кіші ғылыми қызметкер: Нурманов Б.Б.
- Аға лаборант: Башкараев Н.А.